|
نگاهى به زندگى،
فعاليت و آثار
حجتالاسلام
والمسلمين سيدهادى خسروشاهى
استاد سيدهادى
خسروشاهى، به سال 1317 هـ . ش، در تبريز، در خاندانى آراسته به دين و علم و فقاهت،
به دنيا آمد و تاريخ سه قرن از حيات و كوشش علمى، فقهى اجداد وى، كه جملگى از
علمای بزرگ و فقهای نامدار ايران و عراق در دوران خود بودهاند، اين حقيقت را
بهخوبى روشن سازد:
پدر وى،
آيتاللَّه سيد مرتضى خسروشاهى از اجله علما و فقها و مراجع صاحب رساله
آذربايجان، تحصيل كرده نجف بود و از وى علاه بر رساله عمليه چاپ شده، از
ديگر آثار ايشان كتاب «نثارات الكواكب على خيارات المكاسب» و كتاب: «حديث الغدير»
در نجف و تبريز و قم، چاپ شده است... و ايشان تأليفات ديگرى نيز در فقه و اصول و
مواعظ در(چهار جلد) دارند كه مخطوط و موجود است... (علاوه بر استاد دو فرزند ديگر
وى: آيتاللَّه سيد ابوالفضل خسروشاهى و آيتاللَّه سيد احمد خسروشاهى از معاريف
علما و فقهای قم و تبريز بودند كه در دو دهه اخير به رحمت حق پيوستهاند).
پدر آيتاللَّه
سيد مرتضى، آيتاللَّه سيد احمد خسروشاهى از علماى بزرگ عصر مشروطيت در
آذربايجان بود و آثارى در فقه و اصول دارد كه بعضى از آنها در حواشى كتاب
والدش(تقريرات بحث التعادل و التراجيح شيخ انصارى) در نجف به چاپ رسيده
است... در جريانات نهضت مشروطه، وى هوادار «خط سوم» و در واقع بدون ورود علنى در
ميدان مبارزه سياسى، خواستار «مشروطه مشروعه» بوده و به همين دليل مدتى نيز
بهعنوان اعتراض به اوضاع جارى، به نجف اشرف... هجرت كرد.
پدر آيتاللَّه
سيد احمد، آيتاللَّه سيد محمد خسروشاهى، از شاگردان ممتاز و از تلامذه
عاليمقدار محقق بزرگوار، و يگانه دوران، شيخ مرتضى انصارى است كه تقريرات وى
از بحث استادش در موضوع «تعادل و تراجيح» همراه «رساله باقريه» در فقه، و
رسالهاى در «تقيه» و رساله ديگرى در «حقيقت شرعيه»، جمعاً در 400 صفحه به قطع رحلى
و بزرگ، به سال 1310 هـ . ق در نجف اشرف به طبع رسيده است.
پدر آيتاللَّه
سيد محمد، آيتاللَّه سيد على خسروشاهى، و پدر او آيتاللَّه سيد ابوالحسن
خسروشاهى، به شهادت كتب تراجم و رجال، جملگى از علمای بزرگ و فقهای نامدار عصر خود
بودهاند...
مرحوم شيخ
محمد رازى صاحب كتاب «آثار الحجة» در جلد دوم كتاب خود در مورد اين
بزرگواران مىنويسد: «تمامى اسلاف اين خاندان، به تقوى و علم و پرهيزكارى و طهارت و
پاكى و ايثار و بذل در راه دعوت به خدا و ارشاد مردم به تعاليم اسلامى، معروفند و
چرا چنين نباشد، در حالى كه آنان از خاندان اهل بيت هستند و نسب آنان با 35 رابطه
به امام حسين بن على بن ابيطالبعليهالسلام مىرسد...».
...استاد
سيدهادى خسروشاهى در چنين خاندانى اصيل و ريشهدار، به دنيا آمد و در دامن پدر
بزرگوارش پرورش يافت. تحصيلات مقدماتى را در تبريز به پايان رسانيد و پس از
رحلت والد محترم، در 1332 ش و در 16 سالگى، عازم قم شد و در حوزه علميه به
تحصيل دروس سطح پرداخت و سپس در مراحل بالاى دروس حوزوى: فلسفه، تفسير،
فقه و اصول، در حضور اساتيدى چون: آيتاللَّه بروجردى(به مدت
چند ماه)، امام خمينى، آيتاللَّه شريعتمدارى، آيتاللَّه علامه
طباطبائى و بزرگانى ديگر تلمذ نمود و به دريافت اجازاتى در امور حسبيه(منوط به
اذن فقها) و همچنين در مراحل علمى بالاتر - اجتهاد - و نقل حديث از علماء و مراجع
بزرگ نجف و قم و مشهد نائل آمد كه از آن جملهاند: امام خمينى و آيات عظام: سيد
ابوالقاسم خوئى، سيد شهابالدين
نجفى مرعشى، سيد محمد كاظم شريعتمدارى، سيد محمدهادى ميلانى، سيد محمد صادق روحانى
و آيتاللَّه شيخ آغا بزرگ تهرانى، آيتاللَّه شيخ مرتضى حائرى، آيتاللَّه سيد
احمد زنجانى، آيتاللَّه ميرزا عبدالجواد جبل عاملى، آيتاللَّه ميرزا ابوالفضل
زاهدى قمى و ديگران...
***
... تأليفات و
آثار استاد به زبان فارسى و عربى(علاوه بر صدها مقاله در نشريات اسلامى ايران و
جهان اسلام) بالغ بر 80 جلد مىشود كه بيش از 40 جلد آنها تاكنون بارها در داخل و
خارج طبع شده و بعضى از آنها بيش از سى بار تجديد چاپ شده است. علاوه بر تأليفات و
ترجمهها، 120 جلد كتاب ديگر نيز با تحقيق، توضيح و يا مقدمه و اشراف ايشان در
ايران و ايتاليا و مصر و... چاپ و منتشر شده است.
از جمله آثار
استاد ترجمه و تحقيق «امام على صداى عدالت انسانى» استاد جرج جرداق در 5 جلد
و سه هزار صفحه است كه بيش از ده بار و در دهها
هزار نسخه تاكنون چاپ شده است...
تدوين و تحقيق
و نشر مجموعه آثار سيد جمالالدين حسينى(افغانى) در 10 جلد و باز در بيش از
سه هزار صفحه در ايران و مصر، يكى از خدمات ارزنده استاد است و در واقع اين مجموعه،
محصول نيم قرن تلاش و كوشش و تحقيق و بررسى در كشورهاى اسلامى و عربى است.
مجموعه «حركتهاى
اسلامى معاصر» در 20 جلد(تاكنون 6 جلد آن چاپ شده است) و «اسناد نهضت اسلامى
ايران» در 10 جلد (دو جلد آن تاكنون انتشار يافته است) و «مجموعه آثار استاد علامه
طباطبائى در 16 جلد» از جمله آثارى است كه استاد در تهيه و تأليف و يا جمعآورى
و تحقيق و ويرايش آنها زحمت و رنج فراوان را پذيرا شده است و فقط «اهل قلم»
مىتوانند بزرگى و اهميت كار را در اين حجم زياد درك كنند!
علاوه بر
تأليفات و ترجمههاى خود ايشان، استاد همواره، در تدوين و تنقيح و نشر آثار اساتيدى
چون: آيتاللَّه كاشفالغطا، علامه سيد محمدحسين طباطبائى، حاج
سراج انصارى، سيد محمد محيط طباطبائى، سيد غلامرضا سعيدى،
محمد نخشب و... كوشا بوده و خدمات ارزندهاى در حفظ فرهنگ اسلامى و نشر انديشه
اصيل اسلامى نموده است. و به همين دليل استاد محمدرضا حكيمى ايشان را «فرهنگبان
كوشا» ناميده است.(مقدمه مكتب تفكيك، چاپ اول، - مركز بررسيهاى اسلامى - قم)
بيشتر كتابها و
آثار خود استاد خسروشاهى در زمينههاى مسائل اجتماعى، سياسى مورد نياز جامعه اسلامى
است و اين آثار به تصديق اهل خرد، در روشنگرى نسل جوان معاصر، بى شك تأثير بسزا و
نقشى در خور اهتمام داشته است.
استاد از سال
1332 و تاكنون، با اغلب مطبوعات اسلامى از جمله: مكتب اسلام، مكتب تشيع،
معارف جعفرى، راه حق، نداى حق، وظيفه، مجموعه حكمت،
نور دانش، آيين اسلام، مسلمين، آستان قدس، نسل نو،
نسل جوان، استوار، پيكار انديشه، مهد آزادى و...
همكارى داشته است كه مجموع مقالات مندرج در آنها بالغ بر صدها مقاله مىگردد.. . و
پس از پيروزى انقلاب، بيشترين همكارى قلمى را با روزنامه «اطلاعات» دارد.
در سطح جهانى با
شركت در كنفرانسها و كنگرههاى اسلامى، در كشورهاى اروپايى و اسلامى از جمله:
پاكستان، مصر، الجزائر، عربستان، سوريه، قطر،
تركيه، لبنان، ايتاليا، انگليس، آلمان،
سوئيس و... بهعنوان
نماينده امام خمينى و يا نماينده حوزه علميه قم فعال بوده است.
استاد در مسئله
تقريب بين مذاهب اسلامى، از نيم قرن پيش از پيشگامان اين حركت اصلاحى
بهشمار مىرود و مكاتبات ايشان با علامه شيخ محمدتقى قمى، مؤسس دارالتقريب قاهره، در نيم قرن پيش شاهد چگونگى اين امر است
[4]
و باز در همين راستا استاد با اغلب حركتهاى اسلامى معاصر و رهبرى آنها، در سراسر
جهان اسلام ارتباط و پيوند نزديكى داشته است.
استاد به سال
1352 شمسى، «مركز بررسيهاى اسلامى قم» را به مثابه واحدى از حوزه علميه قم،
تأسيس و به ثبت رساند و سپس در سال 1361، «مركز فرهنگى اسلامى اروپا» را در
«رم» -ايتاليا- تأسيس نمود كه هر كدام از اين دو مؤسسه دهها
كتاب ارزشمند در زمينههاى اسلامى، از جمله: قرآن مجيد و نهجالبلاغه
را به زبانهاى:
عربى، انگليسى، ايتاليايى، آلمانى و غيره، ترجمه و منتشر ساخته اند و اين اقدام، در
نشر فرهنگ اسلامى در سطح دنيا، از ارزش بالا و والايى برخوردار است.
فعاليتهاى
سياسى استاد از سال 1332 ش پس از آشنايى نزديك با آيتاللَّه كاشانى،
آيتاللَّه طالقانى و شهيد نواب صفوى، آغاز گرديد و به همين دليل، از
همان دوران تا زمان پيروزى انقلاب اسلامى، بارها در قم، تهران و تبريز دستگير،
زندانى و يا تبعيد شده كه آخرين آن تبعيد به «انارك» يزد، به مدت سه سال بود
كه با آغاز انقلاب اسلامى، همراه ديگران آزاد شد...(در تبعيدگاه انارك يزد همراه
مرحوم آيتاللَّه پسنديده، حضرت آيتاللَّه ناصر مكارم شيرازى بودند).
استاد پس از
پيروزى انقلاب اسلامى، نخست به مدت دو سال بهعنوان نماينده امام خمينىقدس
سره در وزارت ارشاد اسلامى فعال بود،[5]
و سپس به سفارت ايران اسلامى در واتيكان انتخاب شده و به مدت 5 سال در خارج
از كشور به فعاليت پرداخت كه تأسيس «مركز فرهنگى اسلامى اروپا» در رم و تأسيس دو
ماهنامه به انگليسى به نامهاى: «انكوائرى» و «امريكن ايونتس» و
مجلهاى هفتگى به زبان عربى «العالم» در لندن - با همكارى وزارت ارشاد
اسلامى- از آثار اين دوران است...
در ايتاليا،
علاوه بر چاپ و نشر ترجمه قرآن مجيد و نهجالبلاغه
به زبان ايتاليايى و نشر ماهنامهاى
به نام «جهان نو» - به ايتاليايى-، جمعاً در مدت 5 سال 162 نوع كتاب و نشريه
به زبانهاى: فارسى، عربى، انگليسى، ايتاليائى و فرانسوى، منتشر نموده كه در سراسر
جهان توزيع گرديده است.
در مدت اقامت سه
ساله در قاهره بهعنوان رئيس ديپلماسى ايران در مصر، نيز علاوه بر
حضور در محافل علمى- سياسى و سخنرانى و مصاحبه تلويزيونى و مطبوعاتى و دهها
ملاقات با شيخ الازهر و مقامات علمى- سياسى مصر، بالغ بر 50 جلد كتاب و نشريه،
درباره انقلاب اسلامى ايران ، تشيع و اهل بيت تأليف و يا با همكارى و مساعدت ايشان
در مصر منتشر گرديد كه اين خود خدمت بزرگى در راستاى وحدت و تقريب بين مذاهب
اسلامى است. مهمترين اين آثار: نهجالبلاغه با مقدمه استاد و شرح شيخ
محمد عبده، اهل البيت فى مصر، صحيفه سجاديه، حقيقة علاقة
عبدالناصر بالثورة الاسلامية فى ايران، عبداللَّهبنسبا بين الواقع والخيال،
ادعية اهل البيت، الامام على بن ابيطالب، الامام الحسين، الامام جعفر الصادق و
الطريق الى مذهب آل البيت و عقيدتنا و... مىباشد.
استاد علاوه بر
زبان تركى - آذرى و استامبولى- و فارسى و عربى، با زبان انگليسى و ايتاليايى هم
آشنايى دارد و پس از مراجعت به ايران، از واتيكان، ضمن ادامه اشتغال در
وزارت امور خارجه،(به عنوان مشاور وزير) در دانشگاههاى
تهران از جمله دانشكده حقوق و علوم سياسى و دانشكده روابط
بينالملل وزارت امور خارجه و غيره به تدريس پرداخت.
استاد پس از
آنكه به مدت سه سال بهعنوان رئيس نمايندگى جمهورى اسلامى ايران در مصر-قاهره بود،
در سال 1382 به ايران مراجعت نمود. و بهعنوان مشاور وزير در دفتر مطالعات سياسى و
بينالمللى به تحقيق و بررسى پرداخت... استاد در قسمت ارتقاء مقام اعضاء وزارت
خارجه، راهنماى بعضى از برادران در تأليف رساله آنان بود...
استاد مدت شش
سال نيز با نشر فصلنامه پـُرارج «تاريخ و فرهنگ معاصر» به نشر حقايق و روشن
ساختن زواياى تاريك تاريخ معاصر ايران و جهان اسلام در چندين هزار صفحه، پرداخت كه
بىشك اين فصلنامه فرهنگى تاريخى، به مثابه يك منبع و مستند تاريخى ماندنى خواهد
بود و همواره مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
ويژهنامههايى
هم زير نظر ايشان از سوى مركز بررسيهاى اسلامى منتشر شد كه قرار بود بالغ بر 50 جلد
گردد، ولى متأسفانه به علت مسافرت به خارج از كشور و اشتغالات ديگر فقط سه جلد از
آنها تاكنون چاپ و منتشر شده است.
نشر مرتب
هفتهنامه «بعثت» كه هماكنون وارد بيست و هشتمین سال انتشار خود شده و
تاكنون بالغ بر 1400 شماره از آن منتشر شده است -و همچنان انتشار آن ادامه دارد-
يكى ديگر از فعاليتهاى فرهنگى استاد است...
مركز
بررسيهاى اسلامى- قم
(گروه تاريخ
- رجال معاصر)
آثار الحجة، تأليف: شيخ محمد رازى چاپ قم، 1332 شمسى، ج
2، ص233.
گنجينه دانشمندان، تأليف شيخ محمد رازى، چاپ تهران، ج 2،
ص 357 و ج 3، ص 309.
|
